1931 Eylül’ünde, Hitler’in iktidarı az kalsın daha başlamadan bitiyordu. Hitler’in genç üvey yeğeni Geli Raubal, Münih’teki dairesinde Hitler’in silahıyla kendi canına kıydı. Tam da bu sıralarda Hitler meşru ve seçime dayalı yollarla kontrolü ele geçirmeyi gözetiyordu. Ölü kızlar ve diri oğlanlarla ilgili vecize sayesinde,Hitler, kamuoyu nezdinde sönükleşme tehdidi altındaydı. Buna cevaben Naziler büyük bir halkla ilişkiler kampanyası yürüterek, yaşadığı yer de dahil olmak üzere, Hitler’in hayatını her açıdan dönüşüme uğrattı. Despina Stratigakos’un Hitler Evde (Hitler at Home) kitabı, yalnız Alman halkını değil, denizaşırı yerlerdeki insanları dahi kandırıp bir “ev cephesi” açan, Hitler’in yaşadığı evlerin bu propagandada genellikle pek dikkate alınmayan yanlarını inceliyor.

Fotoğraf: Adolf Hitler, Gerdy Troost, Adolf Ziegler ve Joseph Goebbels Haus der Deutschen Kunst turunda, 5 Mayıs 1937. Kaynak: ” Bundesarchiv Bild 183-1992-0410-546, München, Besichtigung Haus der Deutschen Kunst”, Bundesarchiv, Bild 183-1992-0410-546 / CC-BY-SA 3.0. CC BY-SA 3.0 de altında Wikipedia Commons yoluyla lisanslı.

Hitler’in “evde pişmiş” görüntüsü için en iyi kılavuz bir tarihçi ve yazar olan Stratigakos gibi görünüyor. 2008’de çıkan Bir kadının Berlin’i: Modern Şehrin İnşası ve sonrasında çıkan Kadın Mimarlar Neredeler? kitaplarında da görüldüğü gibi, Stratigakos, Alman mimarisine, gücüne ve kadının rolüne (eksikliğine) özel bir ilgiyle, mimarinin iktidarı tasvir edişi üzerine uzmanlaşmıştır. Akademisyenler, Nazilerin sanata ve mimariye düşkünlüklerini, genellikle Albert Speer hakkında yorumlarda bulunarak, çok kez tartışmışlardır. Stratigakos ise Hitleri’in bir diğer favori mimar ve iç tasarımcısı Gerdy Troost (yukarıda Hitler’in yanında) üzerine, Troost’un Speer ve diğerlerinin daha büyük ve belirgin tasarımlarına kıyasla, Hitler efanesini daha küçük ve derin yollarla nasıl inşa ettiğine yoğunlaşmıştır.

Skandal sonrasında Hitler, yeğeninin intiharı ve sıra dışı (romantik) yerleşim düzenleriyle ilgili bütün olumsuz çağrışımları silme ihtiyacı duyuyordu. Nazi propagandacıları hemen liderlerinin Almanya’yı yeniden muhteşem yapma işi ve evli, çalışkan, kültürlü, özverili bir bekar oluşuyla ilgili şişirme haberler yaptı. Hitler’in yaşadığı evler, Hitler’in bilinmeyen yönlerinin dışa vurumu olarak sürekli öne çıkarılıyordu. Stratigakos ise toplumsal tüketim için üretilen “evcil” Hitler’in yıkımında, (propagandada yapılanın aksine) “mimari gözünden biyografiden” kaçınıyor.

Fotoğraf: Berghof “Büyük Salonu”. Kaynak:” Bundesarchiv Bild 146-1991-077-31, Obersalzberg, Berghof, Große Halle”, Bundesarchiv, Bild 146-1991-077-31 / CC-BY-SA 3.0. CC BY-SA 3.0 de altında Wikipedia Commons yoluyla lisanslı.

Verilen birtakım ciddi siyasi sözler yoluyla -Alman halkına başarıyla “pazarlandıktan sonra”- iktidara geçen Hitler, Eski Şansölyelik binasının, Alman halk “evinin” ve kendi şahsi konutu Berghof’un yeniden inşasına başladı. Berghof, Almanca’da “çiftçi evi” veya “çiftçinin konağı” anlamına gelmektedir; Hitler’in halk-temelli idealleri için kırsal kökenin ve güç birliğinin uygun bir birleşimi. Hitler, Eski Şansölyelik binasının neoklasik şekilde yeniden döşenmesi için Paul Troost’u tuttu. Paul 1934’te öldükten sonra, eşi Gerdy ve asistanları (Troost Atölyesi olarak) projeleri tamamlayıp, Hitler’in gücünün ayırt edici “görünüşünü” yaratmak için Reich yıkılana kadar çalışmaya devam ettiler. Stratigakos, “Troost Atölyesi, ince bir klasisizm söz dizimi içerisinde, gücün ayırt edici görsel dilini üretmek için belirli biçimlerin, renklerin ve materyallerin oluşturduğu bir sözlük kullanıyordu. Hususi veya kamusal fark etmeksizin, Troost Atölyesi’nin iç mimarileri, anında Führer’in mekanları şeklinde fark edilebiliyordu,” diye yazıyor. (Yukarıda gösterilen) Berghof’un “Büyük Salon”una atacağınız tek bir bakışla dahi çıplak bir güç huzurunda bulunduğunuzu kavrayabiliyordunuz.

Fotoğraf: Berghof’un merdivenlerinde Adolf Hitler İngiltere Başbakanı Neville Chamberlain’i karşılıyor. Kaynak: “Bundesarchiv Bild 183-H12478, Obersalzberg, Münchener Abkommen, Vorbereitung”, Bundesarchiv, Bild 183-H12478 / CC-BY-SA 3.0. CC BY-SA 3.0 de altında Wikipedia Commons yoluyla lisanslı.

Hitler, Troost’un tasarımlarını siyasi anlaşmalarında en fazla etkiyi yaratmak için kullandı. İngiltere Başbakanı Neville Chamberlain, kendiyle eş anlamlı hale gelen meşhur Münih Anlaşması’nı görüşmek için Hitler’i ziyarete geldiğinde (yukarıda gösterildiği gibi) ilk olarak Berghof’un ihtişamıyla karşılaştı. Sonrasındaysa, Berghof’un sessiz, kitaplar dizili, sanat dolu odalarında gezinen Chamberlain, burada, bir kültür ve zevk insanı olarak verdiği sözü tutacağına gözünüz kapalı güvenebileceğiniz “sivil, kültürlü” Hitler ile karşılaştı. Stratigakos, Troost’un iç mekan tasarımlarıyla Hitler’in kötü niyetlerinin sırt sırta vererek, Chamberlain gibi diplomatların yanı sıra (izolasyonist Amerikalılar da dahil) dünya kamuoyunu nasıl kandırarak Hitler’in savaş karşıtı bir barış insanı olduğunu düşünmeye yönlendirdiğini gösteriyor.

Görüntü: Venus ve Amor, Paris Bordone. Berghof’un “Büyük Salon”unu süslemiş, savaş sonrası Varşona Ulusal Müzesi’ne taşınmıştır. Kaynak: “Bordone Venus and Amor”, Paris Bordone – www.mnw.art.pl. Genel Kullanım altında Wikipedia Commons yoluyla lisanslı.

Günümüzde herhangi birinin böyle bir aldatmacaya kanacağını düşünmek zordur. Paris Bordonne’un Venus ve Amor‘u gibi tablolar, Berghof’un “Büyük Salon”unu Hitler’in meşhur bekara karşı homoseksüellik suçlamalarına karşı çıkışının hiper-erkeksi ve heteroseksüel karikatürümsü sembollerine boyuyordu. (Eva Braun’la ilişkisi savaş sonuna dek iyi gizlenmiş bir sırdı.) Düşmanlıklar başladıktan sonra ise Hitler’in özel imajı çizgi filmlerde dönemin diğer insanları tarafından tiye alınmıştır. Hitler Berlin’deki sığınağında saklanırken, Müttefikler Berghof’u savaşın sonuna kadar bombalamışlardır, ancak Hitler’in gücü ve kültürlü kişiliğinin efsanesi yaşamaya devam etmiştir.

Fotoğrafçı Lee Miller, Dachau’nın ölüsünün tozları çizmelerine doluşmuş halde Hitler’in Münih’teki -o yeğenin yıllar önce yaşamını kaybettiği- dairesine girmiş, Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” sözünün doruğunda bir görüntü niteliğinde, Hitler’in küvetinde yıkanıyor pozu vermiştir. Miller’ın göstermeye çalıştığı şey, bunun bir çeşit üstün bir varlık olmadığı, sadece eşantiyon şampuan başka bir adam olduğuydu (doğru!). Despina Stratigakos’un Hitler Evde kitabı, Hitler’i, kandırmaya yönelik propagandanın tehlikeli sürekliliğine kıyasla daha az konu alıyor. Hitler’in (siyanür haplarını köpekleri üzerinde deneyen) destansı boyutta bir canavar olduğundan ziyade kültürlü, köpek sever biri olduğu düşüncesi birçok zihni etkilemeye devam ediyor. Hatta tarih eğitiminin eksikliği nedeniyle birçok genç zihin de bu düşünceden etkileniyor. “Üzerinden 75 yıldan fazla vakit geçse de,” diyor Stratigakos, “Hitler’in, evindeki yanıltıcı aynası hala kandırmaya devam ediyor.” Hitler Evde, her mertebeden bütün Hitler yanlılarını aynaya biraz daha yakından bakmaya yöneltmeli.

[Gönderinin girişindeki fotoğraf: Adolf Hitler ve 29 Nisan 1945 tarihinde evlendiği uzun süreli sevgilisi Eva Braun Berghof’ta. Kaynak: Bundesarchiv B 145 Bild-F051673-0059, “Adolf Hitler und Eva Braun auf dem Berghof” , Bundesarchiv, B 145 Bild-F051673-0059 / CC-BY-SA. CC BY-SA 3.0 de altında Wikipedia Commons yoluyla lisanslı.]

 

Despina Stratigakos’un Hitler Evde kitabının değerlendirme baskısını verdikleri için Yale University Press’e sonsuz teşekkür.


Yazar:
Bob Duggan
Çeviren:
Toygar Akın

Kaynak: Big Think

Düşünbil Portal’da yayımlanan, Düşünbil yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır.