“Birine güvenerek onu sevdiğiniz zaman, benim sizi sevdiğim gibi, o zaman karşınızdakinin her davranışını yumuşak, her sözcüğünü aşağı yukarı doğru ve belirleyici bir unsur gibi alıyorsunuz. Oysa karşısındakine tam olarak güvenmeden, onu yarım yamalak bir sevgi ve yapay tatlı sözler ve davranışlarla seven kişiler ancak belirlenmiş nesneler olabilirler. Yani onlar bir parantezin içindedir…”

The-Lobster-3-300x362

Yunan yönetmen Yorgos Lanthimos’un yönettiği 2015 yapımı film, distopik bir yakın geleceği konu alıyor. Geçen sene Film Ekimi kapsamında gösterime girdiğinde eleştirmenler tarafından olumlu tepkiler alan The Lobster, yönetmenin diğer filmleri gibi hayli ilginç bir senaryoya sahip. Film de bekar olmak en önemli suç kabul edilmekte. Bekar insanlar işkence evi olarak tasvir edilebilecek bir otelde 45 gün içinde kendilerine evlenilebilecekleri bir eş bulmak için ellerinden geleni yapmaya çalışırlar. Bazı zamanlarda ormana gidip kendileri gibi bekar olan diğer erkek veya kadınları avlayarak otelde kalacakları süreyi uzatırlar. Bu sürenin bitiminde şayet halen bekarlarsa istedikleri bir hayvana dönüştürürler ya da çoğunlukla istenmeyen bir evlilik yapmaya mecbur kalırlar. Ölüp hayatına başka bir şekilde devam edecek olmanın bilinmezliğinin getirdiği korku, otel yöneticilerinin her daim evlilik propagandası yapmalarıyla bilinçli olarak körüklenmektedir. Çiftler hep beraberlerdir. Kadınlar kocaları yanlarındayken ancak güvenle sokağa çıkabilirler. Kadınlar ise yemek yaparlar ve eşlerini destekleyip herhangi bir tehlike anında onlara ilk yardım müdahelesinde bulunurlar. Her şey bir elin nesi var iki elin sesi var mantığıyla sürdürülür. Evliliğe bir menfaat ilişkisi ve benzerlikler üzerinden yürütülen mecburiyet gözüyle bakılmaktadır. Bu yüzden en ufak bir sınavda eşler gözünü kırpmadan bu evcilik yalanına sırtlarını dönerler.

Oteldeki çiftler; ekonomik ve siyasi nüfuzlarını korumak, toplum içindeki statülerini devam ettirmek isteyen aristokrasi sınıfının evliliğe bakış açısını akıllara getirebilir. Aristokrasi sınıfında evlilik kurumu içinde aşka yer verilmezdi. Menfaatler ön planda tutulur, aşk evlilik dışında eşler ile üçüncü kişiler arasında yaşanırdı. Toplum tarafından da meşru kabul edilen bu durum eşler ancak evlilik birliği içindeki sorumluluklarından kaçtıkları takdirde yadsınır ve kabul edilemez bulunurdu.

Sanayi devriminin ardından burjuva sınıfı için yaratılan romantik aşk kavramı yüceltilmiş evlilik kurumu içerisine taşınmıştır. Verimlilik kaybının önlenmesi ve işe tam konsantre olunması için aşık olan çiftlerin aynı çatı altında beraber yaşaması bu kez ideal olan seçenek olarak kabul edilmiştir.

The-Lobster-5-768x512

‘‘Proust kendi aşkını anlatmakla bütün insanların aşkını anlattığını sanıyor. Oysa o, bir burjuva aşkını anlatıyor. Aşk anlayışında ondan ayrılıyoruz. Bizce aşk diye bütün insanlarda aynı özde kendini gösteren, çözümlenmesi mümkün olan bir duygu yoktur. Aşkta bütün duygular gibi insanın yaşama koşullarına, sınıfına, çevresine göre değişen ve çözüme gelmeyen bir duyuştur. Bizce insanlar arasında ortak olan doğmak, ölmek ve bir arada yaşamak gibi hallerdir.’’ Denemeler – Jean Paul Sartre

Filmin ilerleyen sahnelerinde David karakterini canlandıran Colin Farrell ile Rachel Weitz arasında gelişen aşk hikayesi filmin belki de yeniden canlanması ve ivme kazanmasını sağlayan nedenlerden birisi. Filmin ana konusunu oluşturan otel yaşantısı sona erdiğinde bu kez hikayenin tersine çevrildiğini ve filmin karşıt görüş çerçevesinde ele alındığını görünce biraz şaşırabilirsiniz. Yönetmen bu ikili arasındaki aşkı da benzerlikler üzerine kurmayı tercih etmiş. Aşkın gözü kör ettiği mecazi söyleminin ardında bile böylesi bir benzerlik yakalamaya çalışmak biraz ikircikli bir bakış açısı gibi gözükse de yönetmenin anlatmak istediği bireysel varoluştan kopuş, teslimiyetle birleştiğinde yine kendi oluşturduğumuz parmaklıkların ardına kendimizi hapsettiğimiz. Bu türden bir aşk söylemine kulak verdiğimizde bir başkası üzerinden kendimizi ifade edip ona göre konumlanmış ve ona bağımlı hale gelmiş oluyoruz. Zaten yönetmenin de sembolize ettiği gibi aşk sözcüğü farsça da sevilen nesneye gözü kapalı bir şekilde bağlanma ya da sevdiği için hasta düşüp ölme anlamlarına gelmektedir. Zira sözcüğün köken olarak ağaçların gövdesine dolanarak zamanla onları boğup öldüren bir tür sarmaşık olan “aşaka”dan türemiş olabileceği belirtilmektedir.

The-Lobster-2-768x404

“Biliyorum. Bana tutku verecek herhangi bir şeye ya da kimseye artık rastlamayacağımı biliyorum. Birisini sevmeye kalkışmak, önemli bir işe girişmek gibidir, bilirsin. Enerji, kendini veriş, körlük ister. Hatta başlangıçta bir uçurumun üzerinden sıçramanın gerektiği bir an vardır. Düşünmeye kalkarsa atlayamaz insan.’’ (Bulantı – Jean Paul Sartre)

Filmin son sahnesinde ise yönetmen aşk üzerine kafamızda soru işaretleri bırakmak istercesine taraflı bir tavır takınmaktan kaçınmış ve ucu açık bir son çizmeyi tercih etmiş. Aksi takdirde filmin dayandığı düşünce son kertede fazlaca didaktik bir hale bürünürdü. Kaldı ki yönetmenin işi seyircinin kafasında soru işaretleri bırakmak ve onu film üzerine düşünmeye sevk etmek değil midir? Her dönem güncelliğini ve öznelliğini koruyan aşk kavramı üzerine keskin bir son tahlil etmek kimse için zaten pek de mümkün değil. Keza filmin eleştirisi salt aşk kavramı üzerine de değildir. Yönetmen filmde dünya üzerindeki her türlü samimiyetsiz ve ikiyüzlü ilişkiden dem vurmaktadır. İnsanoğlunun karanlık yüzünü gizlemek için taktığı bin bir türlü maske dayanılmaz bir yüke dönüştüğünde bu yük bekli de ancak iki kişi tarafından taşınılabilir. Peki, o yükün ağırlığını tek başınıza sırtlanmaktan kurtulsanız bile bu kez de hissetmediklerinizi hissediyormuş gibi yapmak, hissettiklerinizi hissetmiyormuş gibi yapmaktan daha ağır bir yük haline gelmez mi?

The-Lobster-4-768x512

Filmle ilgili kafamızda oluşan soru işaretlerinden sonra bu ikiyüzlü davranışlar yumağının içinde sürüklenmek yerine rol yapmayı bilmeyen ilkel bir hayvana dönüşsek daha mi iyi olurdu diye düşünmeden edemiyor insan. Dolayısıyla The Lobster; vermek istediği mesajları başarılı bir şekilde aktaran, ironiye başvururken, akılcı yöntemler kullanan fanteziyi gerçek kılan samimi ve inandırıcı bir film.

“…ben de bazen parantezlerin arasına giriyorum. Ve işte o zaman bende tuzağa düşmüş oluyorum. Hayatınızda bir şey oluyorum. Şüphesiz her zaman beni gerçekten sevdiğinizi düşündüm. Oysa şimdi biz tek kişiyiz diyorum ki, bu da az önce söylediğimin tam zıddı.” (Simon de Beauvoir’den Sartre’a Mektuplar)

Please complete the required fields.