Senesens olarak adlandırılan hücresel yaşlanma vücudumuzu yaşlandırıyor. Fareler üzerinde yapılan yeni bir araştırmaya göre bu hücreler, ilerki yıllarda varlığıyla üzerimize kâbus gibi çökecek ve oluşumuyla kalp krizi ve felci tetikleyerek ateroskleroz (damar sertleşmesi) hastalığına da neden olacaktır. Fakat bilim insanlarının çalışmaları başarılı olursa, ileride, hücreleri onaracak ilaçlarla dünyanın en ölümcül hastalıklardan birinin önüne geçilecektir.

Araştırmaya dahil olmayan Charlottesville Virginia Üniversitesi’nden kardiyovasküler patolog Gary Owens, “Yaşlı hücrelerin damar sertleşmesinde payı olduğu aleni olmasa da yapılan çalışma bu hücrelerin en önemli kanıt olduğunu ortaya çıkarmıştır” şeklinde konuştu.

Yaşlı hücreler üremeyi durdursa da uzun bir süre daha vücutta kalmaya devam edebilirler. Bilim insanları, bu hücrelerin üreme konusundaki yetersizliğini iyi bir gelişme olarak görüyor. Yaşlı hücreler aşırı stres altında oldukları ya da bozuk DNA taşıdıkları için bölünmeye devam ettikleri her durumda tümöre neden olacaklardır. Bir dokuda ne kadar çok yaşlı hücre varsa ,ölmüş ya da zarar görmüş, diğer hücrelerin onarımı da o derece güç olacaktır. Ayrıca yaşlı hücreler tamamen kaybolmadıkları gibi diğer molekül ve enzimlere sızmaya devam edebilirler.

Önde gelen bilim insanları, yıllarca vücudumuzda biriken söz konusu yaşlı hücrelerin fiziksel olarak yaşlanmamızda biraz da olsa payı olduğunu düşünüyorlar. Bu yılın başında Rochester Minnesota Mayo Klinik’ten kanser biyoloğu Jan Van Deursen önderliğindeki grup, yaptıkları çalışma ile farelerden yaşlı hücrelerin çıkarımıyla farelerin yaşam sürelerinin %20 oranında arttığı ve daha sağlıklı oldukları sonucuna vardılar.

Van Deursen ve ekibi yeni çalışmalarında damar sertleşmesi oluşumunda yaşlı hücrelerin rolünü saptamaya çalışmışlardır. Bundan önceki çalışmalar plak oluşumunda bu hücrelerin etkisi olduğunu reddederken, kimi uzmanlar ise plak oluşumunu engellemeye yardımcı olduğunu düşünmüşlerdir. Konuya açıklık getirmek için Van Deursen ve ekibi, yaşlı hücrelerin büyük bir kısmının yok edildiği fareleri kullandılar. Araştırmacılar, farelere 3 ay boyunca yağ açısından zengin besinler yedirmiş ve ilaçla yağ takviyesinde bulunmuşlardır. Hayvanların en önemli atar damarlarından birinde büyük miktarda yağ artışı olduğu gözlemleyerek bu farelerde diğer farelere nazaran %60 oranında daha az plak oluşumlu yağlı hücrelerin olduğunu saptadılar. Damar sertleşmesi, hayvanlarda büyük bir hızla yaşlı hücre tutulumuna neden olduğunu fark eden uzmanlar, Science dergisinde, yüksek yağ oranlı beslenmenin daha ilk dokuz gününde hastalığın habercisi olan atar damarlarda yağ oluşumuna neden olduğunu belirttiler. Lezyon olarak adlandıran bu oluşumlar yaşlı hücrelerle dolu iken ilaç alan kemirgen hayvanlarda çok az bu tür hücre oluşumu gözlenmiştir. Owens, yaşlı hücrelerdeki bu hızlı oluşumun rahatsız edici olduğunu, birkaç gün fast food tüketimine devam edildiğinde ise kişiyi mutsuzluğa sürükleyebileceğini dile getiriyor.

Plakların, kalp krizi ve inmeye yol açıp atar damarları tıkayarak kan pıhtılaşmasına ve çatlağa neden olduğu durumda ölümcül olma durumu olasıdır. Van Deursen ve ekibi, yaşlı hücrelerden yoksun farelerde plaklar kalın koruyucu kapaklar taşıdığı ve bu sayede plakların kırılma olasılığının daha düşük olduğunu gördüler. Farklı tür yaşlı hücreler plak içine hapsolurken araştırmacıların bulduğu sonuçlara göre, damar sertleşmesine, arter duvarına yerleşen ve yağ kütlesinin başladığı köpük hücre olarak adlandırılan bir tür bağışıklık hücreleri neden olmaktadır. Başlangıçta yaşlı hücreli köpük hücreler lezyon büyümesine neden olurken ilerlemiş lezyonlarda hücreler, plağı zayıflatan enzimler salgılayarak sorun oluşturabilirler.

Araştırmaya dahil olmayan Cambridge Üniversitesi vasküler biyologlardan Martin Bennet, plaklardan yaşlı hücreleri çıkarmak ve bunun etkilerini belirlemek çalışmanın ilk adımını oluşturduğunu söylüyor. Bunun yanında söz konusu hücreleri saptamada ve vücuttan atmada bilim insanlarının kullandığı moleküler belirteçlerin bu duruma özel olmadığını da sözlerine ekliyor. Bu sebeple Bennet, bu konu üzerine çalışan uzmanların hücreleri saptamada ya da vücuttan atmada dikkatli olmaları gerektiğini düşünüyor. Owens, belirledikleri hücrelerin yaşlı hücre olduklarını doğrulamak için daha fazla çalışma yapılmış olması gerektiği görüşünde. Üzerinde daha fazla durmaları ile damar sertleşmesi tedavisine yeni bir yaklaşım getireceklerini ve bunun da heyecan verici olacağını sözlerine ekliyor.

Bir grup araştırmacı, yaşlı hücreleri yok eden senolitik adında bir ilaç keşfettiler. Van Deursen kuruculuğundaki bir firma, önümüzdeki yılın başlarında artrit (vücut tarafından üretilen, eklemlerde meydana gelen iltihabik bir durum) tipi hastalar üzerinde klinik deneyler yapmaya başlayacak. Bunun yanında damar sertleşmesi olan hastalar üzerinde test uygulamak imkânsız olabilir. Van Deursen, araştırmacıların insanda rastlanan damar sertleşmesine yakın olan domuz gibi hayvanlar üzerinde öncelikle çalışma yapmalarının doğru olabileceğini söylüyor. Bu sırada belki siz de elinizdeki double cheeseburgeri yemekten vazgeçebilirsiniz.

Yazar: Mitch Leslie
Çevirmen: Özlem Yavuz
Kaynak: sciencemag 

Düşünbil Portal’da yayımlanan, Düşünbil yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır.

Please complete the required fields.